Արդյո՞ք ապագա մայրիկը գիտի իր իրավունքները

«Կա մի հիասքանչ էակ, որին մենք միշտ պարտք ենք` դա մայրն է»:

Ն.Ա. Օստրովսկի

Իրավամբ սա այն պարտքն է, որը երբեք չենք կարող հատուցել, բայց փոխարենը կարող ենք ապագա մայրիկի համար ապահովել այնպիսի պայմաններ, որոնց շնորհիվ վերջինս իրեն ապահով, պաշտպանված ու գնահատված կզգա: Փորձենք պարզել, թե ինչպիսին է այս հարցում իրավական դաշտը իրավաբան Հայկ Սիմոնյանից:

Պարոն Սիմոնյան, իրավական ի՞նչ նորմերով են ամրագրված հղիների իրավունքները նախածննդյան և հետծննդյան շրջանում և ինչպիսի՞ իրավախախտումների կարող են նրանք հանդիպել: 

- Ի ուրախություն մեզ կարող ենք փաստել, որ մեր օրերում հղի կնոջ իրավունքները պետության ուշադրության կենտրոնում են և ավելի հազվադեպ են ոտնահարվում: Ապագա մայրերն առավել տեղեկացված են իրենց իրավունքների մասին: Իրավախախտումներին կանայք բախվում են հիմնականում աշխատավայրում: Ցավոք սրտի, գործատուներից շատերը աշխատակցուհու հղի լինելու մասին տեղեկանալով` փորձում են ազատվել նրանից, որն օրենքով անթույլատրելի է: 

Այսպիսով, որո՞նք են հղի կնոջը վերաբերող հիմնական իրավունքները:

- Հղի կնոջ հետ աշխատանքային պայմանագիրը չի կարող լուծարվել` հղիության մասին գործատուին տեղեկանք ներկայացնելու օրվանից մինչև նախածննդյան և հետծննդյան արձակուրդի ավարտը և դրանից հետո մեկ ամիս անց (ՀՀ աշխատանքային օրենսգիրք, հոդված 117): Աշխատող կանանց տրամադրվող նախածննդյան և հետծննդյան արձակուրդն օրենքով հաստատված է` նորմալ ծննդաբերության դեպքում այն 140 օր է, որից 70-ը նախածննդյան է, 70-ը` հետծննդյան: Արձակուրդի օրերը հաշվարկվում են միասին և տրամադրվում ամբողջական:

Հավելեմ նաև, որ հասանելիք արձակուրդի օրերը, եթե բարդ ծննդաբերություն է, կարող է լինել 155 օր, այս դեպքում 70-ը հատկացվում է նախածննդյան, իսկ 85-ը` հետծննդյան շրջանին: 180 օր հատկացվում է այն կանանց, ովքեր լույս աշխարհ են բերում երկվորյակներ, կրկին նախածննդյան 70 և հետծննդյան 110 օր սկզբունքով:

Կա ևս մի օրենսդրական կարևոր կետ.«Աշխատողի ցանկությամբ չվճարվող արձակուրդ տրամադրվում է նախածննդյան և հետծննդյան արձակուրդում գտնվող կնոջը: Մինչև մեկ տարեկան երեխային խնամելու համար արձակուրդ է տրամադրվում նաև ամուսնուն: Այդ արձակուրդի ընդհանուր տևողությունը երկու ամիս է» (ՀՀ աշխատանքային օրենսգիրք, հոդված 176, 1-ին մասի 1-ին կետ): 

Հղի կնոջ իրավունքների շրջանակը այսքանով չի սահմանափակվում, սակայն սրանք են այն կարևոր պայմանները, որոնց պետք է տեղյակ լինի մայրանալու պատրաստվող յուրաքանչյուր կին:

Նշենք նաև, որ նախածննդյան շրջանում կինն ունի անվճար բուժօգնությունից օգտվելու իրավունք: Այս մասին տեղեկացրեց Քաղաքապետարանի թիվ 17 պոլիկլինիկայի կանանց կոնսուլտացիայի վարիչ Շուշանիկ Գրիգորյանը:

Տիկին Գրիգորյան, ե՞րբ է տրվում ծննդօգնությունից անվճար օգտվելու հավաստագիրը և ինչպիսի՞ հնարավորություն է ընձեռում այս համակարգի ներդրումը:

- Ծննդօգնությունից անվճար օգտվելու հավաստագիրը կիրառության մեջ է 2008թ. հունիսի 1-ից: Հաշվառման կանգնելու առաջին օրվանից հղին տեղեկանում է, որ ունի անվճար բուժօգնությունից օգտվելու իրավունք և 22 շաբաթական հղիությունը լրանալուն պես ապագա մայրիկին տրվում է ծննդօգնությունից անվճար օգտվելու հավաստագիր:

Այս համակարգի ներդրումը թույլ է տալիս կոտրել հղի կնոջ և բժշկի միջև պատնեշը, հնարավոր է դարձնում հղիության վաղ շրջանում հայտնաբերելու և կանխելու բոլոր հնարավոր վտանգներն ու հիվանդությունները, որպեսզի առողջ մայրիկից ծնվի առողջ երեխա: Ոլորտում սկզբունքային բարեփոխում համարելով առողջապահության նախարարության կողմից ներդրված այս համակարգը, բժշկուհին տեղեկացրեց, որ արդեն ամուր հիմքերի վրա է հղի կին-ամուսին-բժիշկ կապը:

Իսկ ի՞նչ ծառայություններ են մտնում նախածննդյան բուժօգնության անվճար ծավալի մեջ:

- Կնոջ առողջությունը հղիության ամբողջ ընթացքում ապահովելու համար կան բոլոր պայմանները: Նախածննդյան շրջանում անվճար բուժօգնությունը ներառում է հսկողությունը հղիության ամբողջ ընթացքում (4-6 այց նորմալ հղիության դեպքում, 8 և ավելի` ախտաբանական հղիության դեպքում), հեշտոցի հետազոտություն (2 անգամ), արյան ընդհանուր քննություն (2 անգամ), գերձայնային հետազոտություն (3 անգամ), թերապևտի, ինչպես նաև նեղ մասնագետի զննում (ըստ անհրաժեշտության): 

Նախածննդյան բուժօգնության անվճար ծավալն իր մեջ ընդգրկում է նաև ՙՄայրության դպրոցի՚ շրջանակներում ապագա մայրերի սոցիալ-հոգեբանական աջակցություն, ուսուցում, ծննդաբերությանը ֆիզիկական նախապատրաստման աշխատանքների իրականացում, ՄԻԱՎ-ի կանխարգելման վերաբերյալ խորհրդատվություն: Ասել է թե` արվում է ամեն ինչ հղիությունը հաճելի, թեթև անցկացնելու համար: Շուշանիկ Գրիգորյանն ավելացրեց, որ մեծ ձեռքբերում է կնոջ վստահությունը բժշկի հանդեպ: Նա հորդորեց բոլոր տղամարդկանց լինել ավելի ուշադիր, հանդուրժող և սիրալիր:

Հղիության ընթացքում կնոջ մոտ ծագաց հոգեբանական խնդիրները պարզաբանենք հոգեբան Աննա Բադալյանի հետ:

Հղիության ընթացքում ինչպիսի՞ հոգեկան ապրումներ են բնորոշ հղի կնոջը:

- Հղի կնոջ հոգեկան աշխարհը թափանցիկ է և խոցելի: Հղիության ամբողջ ընթացքը բաժանվում է երեք փուլի. առաջին եռամսյակը կնոջ հարմարվողականության շրջանն է, որին բնորոշ է թերարժեքության զգացումը: Մի դեպքում կինը դառնում է գերակտիվ, մի այլ դեպքում` հակառակը: Երկրորդ եռամսյակը գիտակցման փուլն է: Կինն իրեն մայր է զգում, առաջ են գալիս մորը հատուկ քնքշանքի, սիրո և հոգատարության զգացողություններ: Վերջին եռամսյակին բնորոշ են անհամբերությունը, երբեմն նաև հոգնածությունը: Ապագա մայրիկն ուզում է հնարավորինս շուտ գրկել ու գուրգուրել իր բալիկին:

Հատկապես ուզում եմ զգուշացնել, որ արտաքին յուրաքանչյուր ազդակ պտուղը ընկալում է սպունգի նման, այդ թվում` նյարդային գերլարված վիճակը, ուստի առողջ երեխա ունենալու համար հարկավոր է մտածել հղիության առաջին իսկ օրվանից: 

Զրույցի վերջում բոլոր հղի կանաց խորհուրդ կտամ, որ հղիության այդ ինն ամիսը փորձեն դարձնել ամենահիշարժանն ու հաճելին, չէ՞ որ դա նաև բալիկի շահերից է բխում: 

Վերջում ավելորդ չէ մեջբերել Մուրացանի խոսքերը.«Առավել հարուստ է այն ազգը, որն արժանավոր մայրերով է հարուստ»:  

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ